Glaucoom Visusherstel: Wat is er Nieuw in Januari 2026

Glaucoom wordt vaak de 'stille dief van het zicht' genoemd – een groep oogziekten waarbij schade aan de oogzenuw leidt tot permanent gezichtsverlies. Huidige behandelingen kunnen glaucoom alleen vertragen door de oogdruk te verlagen; ze herstellen verloren zicht niet. Maar spannend onderzoek is nu gericht op het herstellen of vervangen van de beschadigde retinale ganglioncellen en oogzenuwvezels. In de afgelopen jaren hebben wetenschappers vele baanbrekende benaderingen gemeld. Deze omvatten nieuwe neuroprotectieve therapieën om overlevende cellen te beschermen, gentherapieën die zenuwcellen kunnen laten regenereren, stamcelbehandelingen om verloren neuronen te vervangen, en zelfs optogenetische of bionische-zichtstrategieën om beschadigd weefsel te omzeilen. Hoewel deze ideeën meestal experimenteel zijn, is het vroege nieuws bemoedigend. Eind 2025 bijvoorbeeld, startte een klinische proef om oogzenuwcellen te “verjongen” met gentherapie (time.com) – wat hoop wekt dat glaucoom-gerelateerd gezichtsverlies op een dag omkeerbaar zou kunnen zijn. Andere teams hebben gedeeltelijk herstel van het zicht gemeld bij blinde patiënten door gebruik te maken van geïmplanteerde elektronica of lichtgevoelige eiwitten (www.livescience.com) (time.com).

Dit artikel bespreekt de stand van zaken van de regeneratieve oogheelkunde voor glaucoom begin 2026. We leggen de nieuwe therapieën die worden onderzocht uit, vatten recente onderzoeksresultaten of regulatoire nieuws samen, en geven een realistisch beeld van hoe ver deze vorderingen verwijderd zijn van het helpen van patiënten. (Kortom, er is hoop, maar praktische geneesmiddelen zijn nog jaren verwijderd (time.com) (www.axios.com).) Lees verder voor het laatste nieuws over elke benadering.

Neuroprotectieve Therapieën

Een belangrijke strategie is neuroprotectie, wat betekent het gebruik van medicijnen of behandelingen om overlevende retinale ganglioncellen (RGC's) langer in leven en gezond te houden. Het idee is om celsterfte te vertragen of te stoppen, zodat patiënten langzamer hun zicht verliezen en wellicht een bruikbaar gezichtsvermogen behouden. Onderzoekers verkennen vele manieren om dit te doen:

• Groeifactoren en cytokines. Het afleveren van zenuwgroeistoffen zoals brain-derived neurotrophic factor (BDNF), ciliary neurotrophic factor (CNTF), of andere ondersteunende eiwitten in het oog. Deze moleculen kunnen RGC's helpen stress te weerstaan en geprogrammeerde celsterfte te voorkomen. Er zijn bijvoorbeeld implanteerbare apparaten getest die langzaam CNTF afgeven in het netvlies, met enig bewijs dat ze retinale cellen beschermen. (Er is nog geen neuroprotectief medicijn voor glaucoom door de FDA goedgekeurd, maar tientallen verbindingen worden onderzocht.)

• Ontstekingsremmende en antioxidatieve benaderingen. Chronische ontsteking en oxidatieve stress dragen bij aan glaucoomschade. Sommige experimentele behandelingen zijn gericht op het blokkeren van die pathways – bijvoorbeeld door ontstekingssignalen te onderdrukken of vrije radicalen in de oogzenuwkop te vangen. Ook deze bevinden zich nog in onderzoeksstadia.

• Druk-onafhankelijke medicijnen. Interessant is dat sommige glaucoommedicijnen die bekend staan om het verlagen van de oogdruk, ook directe neuroprotectieve eigenschappen kunnen hebben. Zo is het medicijn brimonidine (een oogdruppel-alfa-agonist) onderzocht voor neuroprotectie, hoewel de resultaten in studies gemengd zijn. Op dezelfde manier worden nieuwe Rho kinase-remmers (zoals netarsudil) niet alleen beoordeeld op drukverlagende, maar ook op mogelijke zenuwbeschermende effecten.

Tot nu toe blijft neuroprotectie een concept in plaats van een klinisch bewezen therapie. Zoals Dr. Joseph Rizzo (Harvard Ophthalmology) opmerkt, is een veelbelovend idee eenvoudigweg om 'de cel jonger te maken', zodat deze veerkrachtiger wordt (time.com). In die zin testen onderzoekers zelfs gengebaseerde methoden om oogzenuwcellen te herprogrammeren naar een meer plastische, jeugdige staat (zie hieronder). Maar geen enkele pil of injectie heeft tot nu toe aangetoond glaucoomschade bij mensen ongedaan te kunnen maken (time.com).

Gentherapie voor Regeneratie van Retinale Ganglioncellen

Een veelbelovend gebied is gentherapie gericht op het netvlies en de oogzenuw. De meeste huidige gentherapieën in de oogheelkunde behandelen erfelijke netvliesaandoeningen, maar wetenschappers hopen dat soortgelijke hulpmiddelen ook op glaucoom van toepassing kunnen zijn. Het basisidee is om onschadelijke virussen of genbewerkingstools te gebruiken om cellen in het oog te modificeren, zodat ze overleven of hun axonen laten teruggroeien. Recente ontwikkelingen omvatten:

• “Verjongings” gentherapie (leeftijd terugspoelen). Een opvallend voorbeeld is een experimentele therapie afkomstig van Harvard/Mass Eye & Ear. In deze aankomende proef (beginnend in 2025) zullen artsen drie genen injecteren in de oogzenuwcellen van patiënten met NAION (een soort optische neuropathie) (time.com). Deze genen zijn ontworpen om de cellen te herprogrammeren naar een meer 'jeugdige' staat. De hoop is dat jonger ogende cellen zichzelf beter kunnen herstellen van schade. Als dit werkt, voorziet het team dat het ook van toepassing zou kunnen zijn op glaucoom door in wezen een 'biologische terugspoelknop' voor de verouderende zenuwcellen in te drukken (time.com) (time.com). Zoals Dr. Rizzo het verwoordde, is de sleutel het jonger maken van de cel, zodat deze veerkrachtiger is tegen letsel (time.com). Deze proef is erg nieuw, en zelfs de onderzoekers waarschuwen dat het slechts een eerste stap is – we zijn nog ver verwijderd van een bewezen therapie (time.com).

• Regeneratie genbewerking. In laboratoriumstudies hebben wetenschappers bepaalde genen geïdentificeerd die axonale groei controleren. Het verwijderen van het gen PTEN of SOCS3 in diermodellen kan bijvoorbeeld retinale ganglioncellen aanzetten tot het teruggroeien van lange optische axonen na letsel. Andere experimenten gebruiken CRISPR- of RNA-technieken om zenuwcelgroeipaden aan te passen. Hoewel nog in vroege dierproeven, suggereren deze benaderingen dat het uiteindelijk mogelijk zou kunnen zijn om RGC's te 'ontgrendelen' en hun verbindingen te laten regenereren. Er zijn nog geen menselijke proeven met deze specifieke strategieën begonnen, maar ze bieden proof-of-concept.

• Anti-verouderingsmetabolische genen. Sommige teams richten zich op metabolische of verouderingspaden in neuronen (bijvoorbeeld sirtuïnes of insulinesignaleringsgenen). Het doel is vergelijkbaar: de gezondheid van RGC's op moleculair niveau verbeteren.

Kortom, gentherapieproeven voor echte oogzenuwregeneratie bij mensen beginnen nog maar net. De NAION-studie eind 2025 is een van de eersten die een gengebaseerde 'verjonging' in het oog test (time.com). Het valt nog te bezien of deze resultaten kunnen worden vertaald naar glaucoompatiënten. Algemene tegenwind omvat het veilig afleveren van genen in zenuwcellen en het waarborgen van langetermijneffecten. Volgens Vinson zijn de huidige proeven 'prehistorisch' vergeleken met waar gentherapie staat in andere vakgebieden; gezichtsherstellende therapieën zullen waarschijnlijk langzaam evolueren (time.com) (www.axios.com).

Stamcelgebaseerde Benaderingen

Een andere belangrijke weg is stamceltherapie. Onderzoekers verkennen manieren om stamcellen te gebruiken om beschadigd retinaal of oogzenuwweefsel te vervangen. Belangrijke ideeën omvatten:

• Vervanging van retinale ganglioncellen. In theorie zouden stamcellen (embryonale of geïnduceerde pluripotente stamcellen) kunnen worden gestimuleerd om RGC-neuronen te worden en vervolgens in het netvlies te worden getransplanteerd. Die nieuwe neuronen zouden moeten overleven, verbinding maken met het retinale circuit en lange axonen via de oogzenuw naar de hersenen sturen – een enorme uitdaging. Tot nu toe is volledige RGC-vervanging alleen getest bij dieren. Gerelateerd werk biedt echter bemoediging: wetenschappers hebben het zicht hersteld bij blinde knaagdieren en primaten door lagen lichtgevoelige fotoreceptor- of retinale pigmentcellen, gekweekt uit stamcellen, te implanteren. (Bijvoorbeeld, bij apen met retinale degeneratie leidden patchtransplantaties van menselijke stamcel-afgeleide netvliescellen tot visuele verbeteringen.) Deze successen tonen aan dat complexe stamcel-afgeleide implantaten tot op zekere hoogte kunnen integreren en functioneren. Bij glaucoom zou de focus in plaats daarvan liggen op het vervangen van ganglioncellen of hun ondersteunende cellen, mogelijk met behulp van vergelijkbare “retinavellen” of celspraytechnieken.

• Transplantatie van gliale ondersteunende cellen. Het transplanteren van niet-neuronale ondersteunende cellen kan ook helpen. Bijvoorbeeld, olfactorische omhullende glia (OEG) van de neuszenuw hebben een speciale mogelijkheid om de groei van CNS-axonen te bevorderen. Recent onderzoek heeft menselijke OEG-cellijnen ontwikkeld en aangetoond dat ze axonale regeneratie bevorderen wanneer ze worden getransplanteerd na ruggenmerg- of oogzenuwletsel (arxiv.org). In één studie hielpen OEG-cellen die in beschadigde oogzenuwen van dieren werden geënt axonen teruggroeien. Als dergelijke gliale of stamcel-afgeleide cellen veilig in een menselijk oog konden worden geïnjecteerd, zouden ze een gunstigere omgeving kunnen creëren voor zenuwherstel.

• Door stamcellen afgescheiden factoren. Zelfs zonder vervanging kunnen stamcellen neuroprotectieve factoren afscheiden. Sommige onderzoeken bekijken het injecteren van uit beenmerg afgeleide of mesenchymale stamcellen in ogen om groeifactoren in situ vrij te geven. Dit is een andere vorm van neuroprotectie, waarbij de geïmplanteerde cellen fungeren als kleine medicijnpompen die nuttige eiwitten vrijgeven. Vroege kleine studies naar intravitreale stamcelinjecties zijn aan de gang voor optische neuropathieën, hoewel er nog weinig resultaten openbaar zijn.

Nog geen stamceltherapie voor glaucoom-gezichtsherstel heeft goedkeuring gekregen. Enkele zeer vroege 'Fase 1' proeven (veiligheidsstudies) zijn gepland of rekruteren patiënten, maar resultaten zullen jaren duren. Over het algemeen wordt het vakgebied geïnspireerd door successen bij gerelateerde ziekten (zoals maculadegeneratie en retinitis pigmentosa) waarbij stamcellen zijn gebruikt. Die bieden een routekaart; de uitdaging bij glaucoom is het richten van cellen of factoren specifiek op de oogzenuwbaan.

Optogenetica en Visuele Protheses

Optogenetica en bionische implantaten bieden een ander soort hoop, vooral voor gevorderde gezichtsverlies. Deze methoden proberen geen zenuwcellen te laten teruggroeien. In plaats daarvan geven ze de resterende oogcellen nieuwe manieren om lichtsignalen waar te nemen of door te geven, waardoor de beschadigde delen effectief worden omzeild.

• Opsine gentherapie. Een benadering is om andere retinale neuronen genetisch een lichtsensor-eiwit (een 'opsine') te geven. Een baanbrekende studie gebruikte bijvoorbeeld een adeno-geassocieerd virus (AAV) om een roodverschoven channelrhodopsine (ChrimsonR) af te leveren in het oog van een blinde patiënt met een erfelijke netvliesaandoening (time.com). Na behandeling en speciale lichtfilterende brillen kreeg deze patiënt het vermogen terug om objecten en vormen te detecteren. Hij kon zebrapadlijnen tellen en kopjes op een tafel herkennen (time.com). Dit toont aan dat zelfs na het afsterven van fotoreceptoren, retinale of ganglioncellen kunnen worden omgezet in 'lichtsensoren' om rudimentair zicht te herstellen. Bij glaucoom zou in principe een vergelijkbare strategie kunnen worden gebruikt: als er voldoende RGC's of binnenste netvliescellen overblijven, kan het toedienen van een opsine patiënten in staat stellen licht waar te nemen. Optogenetisch zicht is echter grof (monochroom en vereist fel licht en een bril) en het meest geschikt voor mensen met alleen rudimentaire lichtperceptie. Zoals een onderzoeker opmerkte, is dit soort therapie beperkt tot mensen met zeer gevorderd verlies, omdat het alleen basisvorm-/contextwaarneming biedt (time.com). Grote uitdagingen blijven bestaan in het verbeteren van resolutie en lichtgevoeligheid.

• Retinale implantaten en brein-computerinterfaces. Andere innovatieve apparaten worden getest. Zo hebben wetenschappers een kleine fotodiode chip onder het netvlies (het 'PRIMA'-systeem) geïmplanteerd die licht opvangt van een speciale camera in een bril. In een recente Europese proef met patiënten die blind waren geworden door leeftijdsgebonden maculadegeneratie, kon ongeveer 80% letters lezen een jaar na het ontvangen van het implantaat (www.livescience.com). Hoewel dit is ontworpen voor centrale retinale aandoeningen, is het idee om visuele beelden om te zetten in patronen van elektrische impulsen breed toepasbaar. In theorie zouden vergelijkbare prothetische systemen kunnen worden ontwikkeld om overlevende retinale neuronen bij glaucoom te stimuleren of zelfs direct te interfacen met de visuele cortex. Evenzo zijn Neuralink- of DARPA-achtige hersenimplantaten in het verschiet die visuele informatie rechtstreeks naar de hersenen zouden kunnen sturen. Sterker nog, de Amerikaanse ARPA-H financiert onderzoek naar gehele oogtransplantatie, wat het opnieuw verbinden van de oogzenuw zou inhouden – in wezen een ultieme BCI voor zicht (www.axios.com).

Deze benaderingen zijn extreem high-tech. Tot op heden is geen enkele goedgekeurd voor glaucoom, en de meeste zijn alleen experimenteel geprobeerd (vaak bij andere ziekten). Maar ze illustreren de creatieve strategieën die wetenschappers nastreven. Een chip of optogenetische therapie zou op een dag een optie kunnen zijn wanneer conventionele celregeneratie niet mogelijk is.

Voortgang in Onderzoeken en Regulering

Begin 2026 is nog geen gezichtsherstellende behandeling specifiek voor glaucoom goedgekeurd. Regulatoire vooruitgang heeft voornamelijk betrekking gehad op nauw verwante plannen:

• De NAION-gentherapieproef (hierboven genoemd) bevindt zich in de Fase I/II-fase en rekruteert een paar patiënten (time.com). Het succes ervan zou de deur kunnen openen voor vergelijkbare oogzenuwbehandelingen. (Als de resultaten goed zijn, zullen latere faseproeven nodig zijn.)

• Verschillende biotechbedrijven hebben programma's op dit gebied. GenSight Biologics in Frankrijk heeft bijvoorbeeld een optogenetische therapie (GS030) in klinische proeven voor retinitis pigmentosa. De goedkeuring hiervan zou precedenten kunnen scheppen voor het gebruik van gentherapieën die lichtgevoeligheid veroorzaken bij andere optische neuropathieën. Amerikaanse bedrijven zoals Lineage Cell Therapeutics en regeneratieve oogheelkundige laboratoria wereldwijd voeren Fase I/II-studies uit of plannen deze voor stamcel- of ondersteunende celimplantaten voor gevorderde oogziekten.

• Er zijn nog geen Fase III-proeven voor neuro-regeneratie bij glaucoom. Al het werk bevindt zich in vroege (preklinische of vroege klinische) stadia. Wetenschappers benadrukken dat zelfs veelbelovende experimentele proeven slechts “eerste stappen” zijn (time.com). Sterker nog, een expert merkt op dat het echt omkeren van gezichtsverlies (het regenereren van een oogzenuw) nog steeds een onopgelost probleem is (www.axios.com). Daarom waarschuwen artsen dat patiënten de komende één of twee jaar geen goedgekeurde herstellende therapieën moeten verwachten. De meeste onderzoekers schatten privé in dat als deze benaderingen slagen, het nog vele jaren zal duren voordat ze breed beschikbaar zijn voor patiënten.

• Ondertussen investeren ooginstituten en financierende instanties zwaar. Een opmerkelijk voorbeeld is de ARPA-H subsidie van $46 miljoen aan instellingen in Colorado om technieken voor menselijke oogtransplantatie te ontwikkelen (www.axios.com). Dit is een “moonshot” die erkent dat we momenteel het vermogen missen om de oogzenuw te regenereren. Crowdfunding en durfkapitaal stromen ook naar biotech-startups die zich richten op retinale regeneratie.

Samenvattend, het vakgebied van regeneratieve oogheelkunde evolueert snel, maar is nog in opkomst. Er is nog geen “magische kogel” verschenen. De besproken experimentele therapieën bevinden zich grotendeels in dierstudies of vroege menselijke veiligheidsproeven. Als ze veelbelovend blijven, zien we mogelijk middenfaseproeven (Fase II/III) beginnen in de late jaren 2020. De meeste experts zijn het erover eens dat een realistische tijdlijn voor een breed beschikbare gezichtsherstellende behandeling bij glaucoom in de orde van jaren tot een decennium ligt, niet maanden (time.com) (www.axios.com). Dat gezegd hebbende, elk jaar brengt nieuwe laboratoriumbevindingen en potentiële onderzoeksresultaten. Patiënten en families die dit onderzoek volgen, kunnen hoopvol zijn dat er vooruitgang wordt geboekt – maar moeten erop voorbereid zijn dat dit langetermijn experimentele inspanningen zijn.

Conclusie

In de afgelopen maanden heeft de “grens” van glaucoomzorg opmerkelijke wetenschappelijke ideeën in het laboratorium gezien. Van het terugdraaien van de klok voor oogzenuwcellen tot het transplanteren van van stamcellen afgeleide weefsels, onderzoekers verleggen de grenzen van wat de geneeskunde ooit zou kunnen bereiken. Sommige van deze benaderingen, zoals retinale implantaten en optogenetische gentherapie, hebben zelfs gedeeltelijk zicht hersteld bij mensen met andere verblindende oogziekten (www.livescience.com) (time.com), wat een voorproefje geeft van wat mogelijk zou kunnen zijn voor gevorderd glaucoom. Zoals echter door experts wordt benadrukt, staan we nog maar aan het begin van deze reis (time.com) (www.axios.com). De komende jaren zullen uitwijzen welke strategieën veilig kunnen worden vertaald naar patiënten. Voor nu is de beste weg voor glaucoompatiënten om door te gaan met bewezen drukverlagende behandelingen en deel te nemen aan klinische studies indien ze hiervoor in aanmerking komen. Parallel daaraan zullen de neurowetenschappelijke en oogheelkundige gemeenschappen blijven doorgaan, met als doel verwoestend gezichtsverlies om te vormen tot een aandoening die op een dag behandeld – of zelfs genezen – zou kunnen worden.

Bronnen: Recente ontwikkelingen en onderzoeken worden besproken in media en wetenschappelijke rapporten (time.com) (time.com) (www.livescience.com) (www.axios.com) (time.com) (arxiv.org). Deze omvatten een Time magazine rapport over een aanstaande gentherapieproef (time.com) (time.com), een LiveScience samenvatting van een baanbrekende retinale chipstudie (www.livescience.com), een Axios nieuwsbericht over de ARPA-H financiering voor oogtransplantatie (www.axios.com), en het Time en Nature Medicine verslag van de eerste menselijke optogenetische gezichtsherstel (time.com) (time.com). Elk benadrukt zowel de belofte als de lange weg die nog voor ons ligt voor regeneratieve glaucoombehandelingen.