Czy jaskra jest dziedziczna

Wprowadzenie

Tak – jaskra często występuje rodzinnie, ale historia jest znacznie bardziej złożona niż jeden „gen jaskry”. Posiadanie krewnego pierwszego stopnia (rodzica, rodzeństwa lub dziecka) z jaskrą dramatycznie zwiększa własne ryzyko – mniej więcej od 4 do 9 razy w porównaniu z populacją ogólną (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Innymi słowy, historia rodzinna jest bardzo silnym sygnałem ostrzegawczym. Jednakże większość przypadków jaskry nie jest spowodowana pojedynczą odziedziczoną mutacją. Zamiast tego jaskra jest zazwyczaj chorobą poligeniczną, wieloczynnikową – co oznacza, że dziesiątki, a nawet setki powszechnych wariantów genetycznych, każdy z osobna, nieznacznie zwiększają ryzyko, a czynniki środowiskowe (wiek, ciśnienie krwi, stosowanie sterydów itp.) również odgrywają kluczową rolę. W tym artykule rozpakowujemy genetykę: identyfikujemy garstkę rzadkich genów, które mogą samodzielnie powodować jaskrę, i wyjaśniamy rozległą sieć innych genów, które subtelnie zwiększają ryzyko. Badamy również, jak ryzyko genetyczne różni się w zależności od grupy etnicznej, jakie ekscytujące nowe testy genetyczne i metody leczenia są w zasięgu wzroku oraz co pacjenci powinni zrobić dziś, mając w ręku historię rodzinną lub wyniki testów genetycznych.

Jaskra monogeniczna – gdy jeden gen napędza chorobę

Kilka genów jaskry podlega klasycznemu dziedziczeniu „mendlowskiemu” (jak niedokrwistość sierpowata czy mukowiscydoza), szczególnie w przypadkach o wczesnym początku. Są one stosunkowo rzadkie, ale mają bardzo duży wpływ. Wyróżniamy główne z nich:

• MYOC (miocylina). Był to pierwszy odkryty gen jaskry. Mutacje w MYOC powodują młodzieńczą i dorosłą jaskrę pierwotną otwartego kąta (JPOK). W jaskrze o początku młodzieńczym (w wieku ~3–40 lat) mutacje MYOC występują u około 10% pacjentów (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (do ~30–36% w niektórych wczesnych badaniach). W dorosłej JPOK (początek po 40. roku życia) mutacje MYOC odpowiadają za około 3–5% przypadków (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Mutacje te działają w sposób dominujący; jeśli posiadasz jedną wadliwą kopię MYOC, masz wysokie ryzyko jaskry przez całe życie (eyewiki.org). Na przykład, powszechna mutacja MYOC o nazwie p.Gln368Ter występuje niemal wyłącznie u osób pochodzenia europejskiego i sama w sobie stanowi bardzo wysokie ryzyko – badania populacyjne pokazują, że nosiciele tego wariantu mają około 7-krotnie wyższe szanse na JPOK niż osoby niebędące nosicielami (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). (Nie każda osoba z mutacją zachoruje na jaskrę, co pokazuje, że inne czynniki również mają znaczenie.)

• OPTN (optineuryna) i TBK1 (kinaza wiążąca TANK 1). Te dwa geny są powiązane z jaskrą normalnego ciśnienia (JNC), formą jaskry otwartego kąta, która występuje nawet wtedy, gdy ciśnienie w oku nie jest podwyższone. W rzadkich rodzinach z agresywną JNC, wykryto mutacje w OPTN lub duplikacje TBK1 (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Te mutacje również działają dominująco. Ponieważ OPTN i TBK1 są zaangażowane w szlaki stresu komórkowego i śmierci, ich odkrycie pokazało, że mechanizmy neurodegeneracyjne (nie tylko wysokie ciśnienie) mogą napędzać jaskrę (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).

• CYP1B1. Ten gen (kodujący enzym cytochromu P450) jest główną przyczyną pierwotnej jaskry wrodzonej (PCG) – jaskry, która pojawia się przy urodzeniu lub we wczesnym dzieciństwie. Mutacje w CYP1B1 są autosomalnie recesywne, co oznacza, że dziecko musi odziedziczyć dwie wadliwe kopie (jedną od każdego rodzica), aby rozwinęła się choroba. Na całym świecie mutacje CYP1B1 są zdecydowanie najczęstszą przyczyną PCG, szczególnie w populacjach o wysokiej częstości małżeństw w rodzinie (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). (W jednym dużym przeglądzie zidentyfikowano ponad 70 różnych mutacji CYP1B1 u pacjentów z PCG z wielu krajów (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).) Ponieważ jest to dobrze ugruntowana przyczyna, każdemu dziecku z prawdziwą jaskrą wrodzoną zazwyczaj oferuje się poradnictwo genetyczne i testowanie CYP1B1.

• FOXC1 i PAX6. Chociaż nie są to klasyczne „geny jaskry” sensu stricto, mutacje w tych genach rozwojowych powodują dysgenezę przedniego odcinka oka (niedorozwój kąta przesączania i tęczówki), często z wczesną jaskrą (np. zespół Axenfelda-Riegera lub aniridia). Są one autosomalne dominujące. Przypominają nam, że geny rozwoju oka mogą pośrednio powodować jaskrę. (Mutacje FOXC1 i PAX6 częściej objawiają się wadami rozwojowymi oczu lub zespołami, ale czasami pierwszą obserwowaną rzeczą jest jaskra.) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (eyewiki.org)

• LOXL1, ABCA1 (geny jaskry eksfoliacyjnej). Inne wysokoprofilowe ryzyko genetyczne pochodzi z zespołu pseudoeksfoliacji (PXF), stanu związanego z wiekiem, w którym łuszczący się materiał zatyka drenaż. Stwierdzono, że warianty w pobliżu genu LOXL1 wiążą się z niezwykle wysokim ryzykiem jaskry eksfoliacyjnej (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Co ciekawe, prawie każdy po 60. roku życia posiada jeden z „alleli ryzyka LOXL1”, jednak tylko mniejszość rozwija zespół eksfoliacji (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Ta rozwiązana zagadka pokazuje, że nawet „silne” ryzyko genetyczne może nie wywołać choroby, chyba że inne czynniki się zgrają. Naukowcy odkryli również inne loci (takie jak ABCA1 i FNDC3B) w skanach genomu pacjentów z eksfoliacją (pmc.ncbi.nlm.nih.gov), ale te niosą znacznie mniejsze ryzyko.

Podsumowując, czysta jaskra jednogenowa jest rzadka (być może 3–5% wszystkich przypadków u dorosłych (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)), ale gdy występuje, często dotyka osoby młode i może być ciężka. Znajomość tych genów pomaga w rzadkich rodzinach lub przypadkach dziecięcych. Większość przypadków jaskry jest dziś poligeniczna.

Jaskra jako choroba poligeniczna

Dla zdecydowanej większości pacjentów żaden pojedynczy „gen jaskry” nie wyjaśnia choroby. Zamiast tego wiele powszechnych wariantów genetycznych każdy dodaje odrobinę ryzyka. Ponad 120 loci podatności zostało obecnie powiązanych z jaskrą w dużych badaniach asocjacyjnych całego genomu (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Każde locus często zawiera jeden lub więcej genów zaangażowanych w strukturę oka lub zdrowie nerwów. Oto kluczowe tematy z tych odkryć:

• Geny regulujące IOP: Podwyższone ciśnienie w oku jest największym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka, więc nie dziwi fakt, że wiele wariantów ryzyka wpływa na kontrolę ciśnienia. Warianty w genie TMCO1, GAS7, CAV1/CAV2, ABCA1, AUTS2 i innych, lub w ich pobliżu, zostały powiązane z wyższym ciśnieniem wewnątrzgałkowym (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Na przykład, badanie GWAS wykazało, że powszechne polimorfizmy pojedynczych nukleotydów (SNP) w genach GAS7 i TMCO1 były istotnie związane z poziomami IOP, a te same SNP wykazały niewielkie powiązania z jaskrą w łączonych analizach (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). (TMCO1 i GAS7 są aktywne zarówno w siatce beleczkowej, jak i siatkówce.) Warianty, które determinują centralną grubość rogówki (geny takie jak COL5A1 i CYP1B1) również pośrednio wpływają na ryzyko, ponieważ cieńsze rogówki zaniżają pomiar ciśnienia i stanowią oddzielny czynnik ryzyka. Krótko mówiąc, badania całego genomu potwierdziły, że biologia związana z ciśnieniem (produkcja i drenaż cieczy, elastyczność tkanek itp.) jest napędzana przez wiele genów.

• Geny nerwu wzrokowego i komórek zwojowych siatkówki: Inne loci wpływają na wytrzymałość nerwu wzrokowego lub sposób, w jaki komórki zwojowe radzą sobie ze stresem. Na przykład, SIX6 i ATOH7 to geny rozwojowe ważne dla przeżycia komórek zwojowych siatkówki, a warianty w tych genach wpływają na ryzyko jaskry. Pojawiają się również SNP w genach związanych z macierzą zewnątrzkomórkową blaszki sitowej (gdzie włókna nerwowe wychodzą z oka). Badania wykazały również warianty w genach takich jak CYP1B1 (ponownie) i LAMB2 zaangażowanych w tkanki łącznej oka, lub CKS1B zaangażowanych w funkcje neuronów. Dokładne geny funkcjonalne są wciąż ustalane, ale zasadniczo te warianty sprawiają, że nerw wzrokowy jest mniej lub bardziej podatny na uszkodzenia spowodowane ciśnieniem lub innymi czynnikami (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).

• Szlaki naczyniowe i neurodegeneracyjne: Niektóre loci jaskry pokrywają się z genami znanymi z regulacji ciśnienia krwi lub neurodegeneracji. Na przykład, warianty w PDE7B i FMNL2 (znalezione w badaniach wieloetnicznych) wpływają na funkcję naczyniową i zostały powiązane z jaskrą (pmc.ncbi.nlm.nih.gov), (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Loci CAV1/CAV2 są zaangażowane w funkcję śródbłonka (wyściółki naczyń krwionośnych). Te odkrycia sugerują, że upośledzony przepływ krwi lub zdrowie neuronów wewnętrznej siatkówki jest częścią złożonego obrazu jaskry.

• Inne geny przyczyniające się do choroby: GWAS wskazały również na geny wpływające na rozmiar i anatomię oka (które mogą predysponować do zamknięcia kąta przesączania) oraz metabolizm (np. geny związane z gospodarką cholesterolu, takie jak ABCA1, które mogą wpływać na zdrowie nerwów). Często każdy wariant ma niewielki rozmiar efektu; dopiero gdy nagromadzi się wiele alleli ryzyka, tworzą one znaczący wzrost ryzyka choroby.

Podsumowując, architektura genetyczna jaskry u dorosłych jest warstwowa: kilka rzadkich mutacji o dużym efekcie może powodować wczesną, ciężką chorobę, ale setki powszechnych zmian w genomie każda dodaje szept ryzyka. Dopiero w sumie (czasami mierzone za pomocą wielogenowego wyniku ryzyka) stają się one widoczne.

Ryzyko genetyczne a pochodzenie etniczne

Genetyczny krajobraz jaskry wygląda zupełnie inaczej w różnych grupach etnicznych. Niektóre czynniki ryzyka są specyficzne dla danego pochodzenia:

• Populacje pochodzenia europejskiego: Niektóre warianty jaskry są znacznie częstsze u osób pochodzenia europejskiego. Na przykład, wspomniana mutacja MYOC p.Gln368Ter występuje zasadniczo tylko u Europejczyków (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Duże kohorty europejskie również znalazły wiele loci (ponad 100) poprzez metaanalizy (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Z tego powodu osoba pochodzenia europejskiego z silną historią rodzinną jest bardziej narażona na noszenie znanego allelu wysokiego ryzyka (jak w MYOC lub CAV1/CAV2) niż ktoś z innego pochodzenia.

• Populacje pochodzenia afrykańskiego: Osoby pochodzenia zachodnioafrykańskiego mają około 3-4 razy wyższą częstość występowania JPOK w porównaniu do Europejczyków i Azjatów. Dokładne przyczyny genetyczne są nadal przedmiotem badań. Niektóre wieloetniczne badania GWAS pokazują, że ogólna odziedziczalność jaskry jest wysoka we wszystkich grupach, ale wiele znanych wariantów ryzyka zidentyfikowanych u Europejczyków nie w pełni wyjaśniało wyższe ryzyko u Afrykanów (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Badania takie jak metaanaliza GERA/UK Biobank wykazały, że Afroamerykanie w kohorcie mieli znacznie wyższą częstość występowania jaskry (16,1%) niż biali (7,4%) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Wykazały również, że w obrębie pochodzenia afroamerykańskiego, większy udział genetyczny afrykańskiego (w porównaniu do europejskiego) pochodzenia zwiększał ryzyko JPOK (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Dokładne geny, które to powodują, są głównym przedmiotem badań – mogą one obejmować niektóre warianty, które są powszechne u osób pochodzenia afrykańskiego, ale rzadkie w innych miejscach. Obecnie panele testów genetycznych oparte w dużej mierze na danych europejskich są mniej predykcyjne dla pacjentów rasy czarnej.

• Populacje azjatyckie – Jaskra z zamknięciem kąta (JZK): Mieszkańcy Azji Wschodniej (Chińczycy, Japończycy itp.) mają bardzo wysoki odsetek jaskry z zamknięciem kąta – bardzo odmienna forma spowodowana wąską anatomią oka. Badania genetyczne w Azji zidentyfikowały zupełnie inne loci związane z ryzykiem zamknięcia kąta. Przełomowe badanie GWAS przeprowadzone przez Vithana i wsp. wykazało, że PLEKHA7, COL11A1 oraz locus w pobliżu PCMTD1/ST18 są powiązane z JZK u Azjatów (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Geny te wpływają na strukturę przedniego odcinka oka i tęczówki. Zatem osoba pochodzenia wschodnioazjatyckiego może być nosicielem alleli ryzyka, które silnie predysponują do wąskich kątów, a które są zasadniczo nieobecne w populacjach europejskich. (W przeciwieństwie do tego, Europejczycy są bardziej podatni na chorobę otwartego kąta.) Grupy z Zachodniego Pacyfiku i Azji Południowo-Wschodniej wykazują podobne wzorce.

• Genetyka eksfoliacji (PXF) na świecie: Pseudoeksfoliacja jest bardzo powszechna w Skandynawii, Islandii i części regionu Morza Śródziemnego, a także występuje u osób rasy czarnej i Azjatów, ale z różnymi allelami „ryzyka”*. Jak wspomniano, warianty ryzyka LOXL1 są niemal uniwersalne w różnych grupach etnicznych – prawie każdy posiada jedną kopię ryzyka (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) – ale tylko u niektórych rozwija się jaskra eksfoliacyjna. Sugeruje to, że nadal istnieją nieznane genetyczne lub środowiskowe „drugie uderzenia”. Naukowcy zauważyli, że chociaż allel ryzyka LOXL1 jest powszechny (często >80% u osób dotkniętych chorobą), jego penetracja jest zmienna. Na przykład, w populacjach nordyckich haplotyp ryzyka LOXL1 występuje u ~80% pacjentów z PXF, ale także u ~40% dopasowanych grup kontrolnych (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). W populacjach afrykańskich i azjatyckich, „ryzykowna” i „nie-ryzykowna” wersja LOXL1 w rzeczywistości się odwraca – wyraźny przykład na to, że sam LOXL1 nie wystarczy, aby wyjaśnić, kto zachoruje. Podsumowując, LOXL1 pokazuje, że posiadanie allelu ryzyka jest niemal pewne, ale choroba nadal wymaga innych czynników (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).

Nowe narzędzia i badania genetyczne

Genetyka wkracza do kliniki w leczeniu jaskry na kilka sposobów:

• Wyniki Ryzyka Poligenicznego (PRS): PRS łączy setki lub tysiące wariantów o niskim ryzyku w jeden wynik. Ostatnie badania wykazały, że osoby w kilku najwyższych percentylach PRS dla jaskry mogą mieć ryzyko porównywalne do osób z pojedynczą mutacją wysokiego ryzyka (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). W praktyce naukowcy mogą genotypować osobę pod kątem znanych SNP związanych z jaskrą i obliczyć percentyl ryzyka. APOGs i inne grupy wykazały, że wysoki PRS może identyfikować osoby bezobjawowe, które mają znacznie wyższe ryzyko życiowe dziesiątki lat przed wystąpieniem jakichkolwiek uszkodzeń. Na przykład, jedna analiza z UK Biobank wykazała, że osoby w górnych 5% PRS miały kilkakrotnie wyższe ryzyko jaskry niż osoby ze średnim wynikiem (o podobnej wielkości jak posiadanie pozytywnej historii rodzinnej) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Co roku odkrywane są kolejne warianty, więc dokładność PRS stale się poprawia. Już wkrótce dobrze walidowany PRS (być może w połączeniu z wiekiem pacjenta i pomiarami oka) mógłby zostać użyty do oznaczania osób wysokiego ryzyka do wczesnego badania przesiewowego, jeszcze zanim jaskra stanie się klinicznie widoczna (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).

• Farmakogenomika: Dlaczego niektórzy pacjenci dobrze reagują na dane leczenie, a inni nie? Badania zaczynają na to odpowiadać. Na przykład, warianty genetyczne w genie receptora prostaglandyny F (PTGFR) i innych szlakach lekowych zostały powiązane z tym, jak skutecznie ciśnienie w oku pacjenta spadnie pod wpływem kropli do oczu będących analogami PG (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Niedawny przegląd wymienia SNP w genach takich jak ABCB1 (transporter leków), SLCO2A1, GMDS, PTGS1, MRP4 (ABCC4) i sam PTGFR, które korelują ze skutecznością kropli prostaglandynowych (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). W przyszłości możemy testować DNA pacjenta, aby przewidzieć, który lek na jaskrę będzie działał najlepiej lub powodował mniej skutków ubocznych, zmierzając w kierunku terapii spersonalizowanej.

• Terapia genowa i CRISPR: Badania laboratoryjne aktywnie eksplorują sposoby korygowania lub kompensowania defektów genetycznych. Jedną ze strategii jest dostarczanie zdrowej kopii genu lub czynnika ochronnego za pomocą wektorów wirusowych (takich jak AAV) do tkanek oka. Na przykład, badania na zwierzętach wprowadziły geny, które zwiększają odpływ cieczy wodnistej przez siatkówkę beleczkową lub kodują neuroprotekcyjne czynniki wzrostu. Inną strategią jest edycja genów oparta na CRISPR. Dramatyczne potwierdzenie koncepcji pochodzi od Jain i wsp. (PNAS, 2017), którzy zastosowali CRISPR/Cas9 w mysim modelu jaskry MYOC. Selektywnie przecinając zmutowany gen MYOC w siatkówce beleczkowej, złagodzili stres ER, obniżyli ciśnienie w oku i zatrzymali dalsze uszkodzenia nerwu wzrokowego (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Pokazało to, że technicznie możliwe jest edytowanie genów jaskry w żywej tkance oka. Inne laboratoria testują CRISPR na różnych celach jaskry i wykorzystują dostarczanie wirusowe. Chociaż badania na ludziach są jeszcze w odległej przyszłości, te postępy sugerują, że pewnego dnia będzie można „naprawić” mutację jaskry, zanim pacjent dozna uszkodzenia nerwu. (Co najmniej, te podejścia mogą zainspirować nowe leki, które naśladują ich działanie.)

Testy genetyczne i porady rodzinne

Biorąc pod uwagę całą tę złożoność, co pacjenci dzisiaj powinni zrobić w kwestii genetyki? Oto praktyczne wytyczne:

• Kiedy testy genetyczne są wskazane? Obecnie rutynowe testy genetyczne dla jaskry dorosłych nie są standardem, ponieważ większość przypadków jest poligeniczna, a obecne testy nie są jeszcze predykcyjne. Rzadkim wyjątkiem są dzieci lub młodzi dorośli z wyraźną jaskrą rodzinną. Okuliści mogą zlecać testy pojedynczych genów lub małe panele dla MYOC, OPTN, CYP1B1, FOXC1 itp., jeśli pacjent ma bardzo wczesną jaskrę lub chorobę wrodzoną. Zidentyfikowanie mutacji w takich przypadkach może pomóc w zarządzaniu i potwierdzeniu diagnozy (zobacz wytyczne National Survey (pmc.ncbi.nlm.nih.gov)). Dla typowych starszych pacjentów z JPOK nie ma specyficznego testu genowego potwierdzającego chorobę – diagnoza jest nadal kliniczna (badanie oka i dane). Niektóre specjalistyczne kliniki genetyczne mogą oferować szerokie panele genów jaskry, ale są one głównie wykorzystywane do badań lub w skomplikowanych przypadkach.

• Interpretacja historii rodzinnej: Jeśli masz bliskiego członka rodziny z jaskrą, powinieneś poinformować o tym swojego okulistę. Nie potrzebujesz testów genetycznych; zamiast tego, powinieneś rozpocząć rutynowe badania przesiewowe wcześniej i częściej. Na przykład, dziecko rodzica z JPOK może zacząć odwiedzać okulistę w wieku około 30 lat, zamiast czekać do pięćdziesiątki. Podobnie, rodzeństwo pacjentów z jaskrą powinno być regularnie badane. Pamiętaj, że dwie osoby mogą być nosicielami tej samej mutacji genetycznej i mieć bardzo różne wyniki – jedna osoba może mieć łagodną jaskrę o późnym początku, podczas gdy inna rozwija wczesną, ciężką jaskrę. Genetyka nie jest przeznaczeniem. Niemniej jednak, znajomość historii rodzinnej jest jednym z najlepszych wskaźników ryzyka, jakie posiadamy, więc w przypadku badań należy zachować ostrożność.

• Co powiedzieć dzieciom i rodzeństwu: Poinformuj ich, że jaskra może występować rodzinnie, dlatego potrzebują regularnych badań wzroku. Jaskra jest podstępna i bezbolesna we wczesnych stadiach, więc tylko badanie okulistyczne może ją wykryć, zanim dojdzie do utraty wzroku. Nie ma potrzeby alarmować, ale upewnij się, że krewni wiedzą, aby się badać, być może z pierwszym rozszerzonym badaniem źrenic w młodym wieku dorosłym, jeśli istnieje silna historia rodzinna. Ponownie, nawet jeśli rodzic ma jaskrę, nie gwarantuje to, że dziecko ją dostanie – jedynie zwiększa szanse. Można ich uspokoić, że nowoczesne metody leczenia (krople, lasery, chirurgia) mogą chronić wzrok, jeśli jaskra zostanie wcześnie wykryta.

• Obecne ograniczenia: Należy pamiętać, że prognozy genetyczne są nadal niedoskonałe. List lub test stwierdzający „masz gen jaskry” nie oznacza, że czeka cię natychmiastowa ślepota – wielu nosicieli nigdy nie rozwija choroby z powodu złożoności genetycznej i czynników stylu życia. I odwrotnie, negatywny wynik testu nie wyklucza przyszłej jaskry, ponieważ ryzyko poligeniczne i środowisko odgrywają ogromną rolę. Kwestie etyczne obejmują prywatność danych genetycznych i psychologiczny wpływ świadomości ryzyka nieuleczalnej choroby. Obecnie testy genetyczne są zazwyczaj wykonywane w ramach badań naukowych lub w wyspecjalizowanych ośrodkach, a wyniki powinny być interpretowane z doradcą lub specjalistą. Pacjenci nie powinni zmieniać terapii ani przerywać badań okulistycznych wyłącznie na podstawie obecnych odkryć genetycznych.

• Patrząc w przyszłość – rutynowe wykorzystanie genetyki: W ciągu najbliższych 5–10 lat spodziewamy się, że narzędzia genetyczne zostaną bardziej zintegrowane. Kalkulatory PRS dla ryzyka jaskry mogą zostać zwalidowane i oferowane w klinikach okulistycznych lub nawet poprzez bezpośrednie usługi genetyczne dla konsumentów (jak ma to miejsce w chorobach serca). Terapia genowa jaskry raczej nie stanie się rutyną w ciągu najbliższej dekady, ale próby CRISPR lub dostarczania genów mogą rozpocząć się w nadchodzących latach dla przypadków wysokiego ryzyka. Na razie najważniejszym krokiem jest świadomy screening: wykorzystaj swoją historię rodzinną (a ostatecznie, swój wynik ryzyka poligenicznego), aby kierować kiedy i jak często należy się badać.

Wnioski

Podsumowanie: Genetyka ma znaczenie w jaskrze, ale nie jest przeznaczeniem. Jeśli masz historię rodzinną, jesteś w grupie wyższego ryzyka i powinieneś regularnie się badać. Nie panikuj, jeśli krewny lub test wykaże mutację – oznacza to po prostu, że Ty i Twój lekarz powinniście być szczególnie czujni w monitorowaniu ciśnienia w oku i zdrowia nerwu wzrokowego. I odwrotnie, nawet bez znanej mutacji możesz rozwinąć jaskrę z powodu połączonego działania wielu genów niskiego ryzyka i starzenia się. Postępy w panelach genowych, wynikach ryzyka i terapiach są na horyzoncie. Wkrótce rutyną może stać się wykorzystywanie genetyki do spersonalizowanej opieki nad pacjentami z jaskrą – identyfikowanie osób wysokiego ryzyka, zanim utracone zostaną jakiekolwiek komórki nerwowe, oraz dostosowywanie leczenia do ich składu genetycznego. Tymczasem najlepszą strategią pozostaje wczesne wykrywanie poprzez regularne badania wzroku, zwłaszcza dla osób z historią jaskry w rodzinie (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).