Introductie: Glaucoom is een oogziekte die langzaam de retinale zenuwvezellaag (RNFL) beschadigt – de bundel zenuwvezels die visuele signalen van het oog naar de hersenen transporteren. Artsen controleren de RNFL-dikte (en de dikte van het nabijgelegen ganglioncelcomplex (GCC)) in de loop van de tijd met behulp van beeldvormingsscans. Verdunning van de RNFL of GCC is een waarschuwingssignaal van glaucoomprogressie. Traditioneel sturen oogdruk en beeldvorming de behandeling. Maar nieuw onderzoek suggereert dat zelfs een routine bloedtest zou kunnen helpen voorspellen hoe snel de oogzenuw zal dunner worden. (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Een nieuwe marker, de Systemische Immuun-Ontstekingsindex (SII) – gebaseerd op uw volledig bloedbeeld (CBC) – belooft veel als een “integratieve” ontstekingsindicator voor de gezondheid van de ogen.
Wat is de Systemische Immuun-Ontstekingsindex (SII)?
De Systemische Immuun-Ontstekingsindex (SII) is een getal dat wordt berekend uit een standaard bloedtest. Het gebruikt drie veelvoorkomende metingen: aantal bloedplaatjes, aantal neutrofielen en aantal lymfocyten. De formule is:
SII = (Aantal bloedplaatjes × Aantal neutrofielen) / Aantal lymfocyten (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).
Met andere woorden, vermenigvuldig uw aantal bloedplaatjes met uw aantal neutrofielen en deel dit vervolgens door uw aantal lymfocyten (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Al deze waarden komen van het CBC (volledig bloedbeeld), een test die vrijwel elke arts kan aanvragen of die veel patiënten direct kunnen aanvragen (zie hieronder).
- Bloedplaatjes zijn kleine bloedcellen die helpen bij bloedstolling.
- Neutrofielen zijn een type witte bloedcel dat toeneemt tijdens infectie of ontsteking.
- Lymfocyten zijn een ander type witte cel (waaronder T-cellen en B-cellen) die specifieke ziekteverwekkers bestrijden.
Een hogere SII betekent over het algemeen meer ontsteking (hoge neutrofielen of bloedplaatjes, of lage lymfocyten) in het lichaam. (Oorspronkelijk werd SII onderzocht bij kanker en hartziekten, maar nu onderzoeken oogheelkundige onderzoekers het (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).)
Omdat SII direct afkomstig is van routinematige CBC-waarden, is het een toegankelijke marker. Elke volwassene kan bij de meeste laboratoria een CBC laten uitvoeren (vaak “CBC met differentiatie” genoemd) en de gerapporteerde bloedplaatjes, neutrofielen en lymfocyten zien, doorgaans met referentiebereiken. Vervolgens kan iedereen die getallen in de SII-formule invoeren. Houd rekening met de eenheid van het laboratorium (vaak duizenden cellen per microliter) en gebruik de absolute aantallen (geen percentages) voor neutrofielen en lymfocyten. Als bijvoorbeeld Bloedplaatjes=250 (×10^3/µL), Neutrofielen=4.5 (×10^3/µL), Lymfocyten=1.8 (×10^3/µL), dan is SII = 250×4.5 / 1.8 ≈ 625. Er is nog geen enkele “normale SII”, maar onderzoekers hebben vastgesteld dat glaucoompatiënten vaak veel hogere SII-waarden hebben dan gezonde mensen (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov).
SII en oogziekten
Onderzoek koppelt een hoge SII steeds vaker aan oogproblemen. Bij glaucoom toonde één studie met 240 patiënten met openhoekglaucoom versus 300 controles een significant hogere SII in de glaucoomgroep (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov). Sterker nog, patiënten met ernstiger glaucoom hadden zelfs een hogere SII. De auteurs concludeerden dat een verhoogde SII “zou kunnen dienen als een gemakkelijk beschikbare ontstekingsvoorspeller” bij glaucoom (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov). Grote bevolkingsonderzoeken ondersteunen dit ook. Zo toonde een analyse van Amerikaanse NHANES-enquêtegegevens aan dat naarmate de SII-niveaus stijgen, de prevalentie van glaucoom lineair toeneemt (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).
Interessant is dat een hoge SII ook gekoppeld lijkt te zijn aan andere leeftijdsgerelateerde oogziekten. Dezelfde NHANES-analyses vonden dat SII toenam met zowel glaucoom- als cataractrisico (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Een recente studie meldde dat SII de ontwikkeling van cataract kan voorspellen; de auteurs suggereerden dat het een nuttige biomarker zou kunnen zijn voor het cataractrisico (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). (Dit is logisch: zowel glaucoom als cataract omvatten vaak chronische, laaggradige ontsteking naarmate we ouder worden.) Eenvoudiger gezegd, systemische ontsteking gemeten door SII is geassocieerd met slechtere resultaten bij meerdere oogaandoeningen (pmc.ncbi.nlm.nih.gov) (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).
Voor patiënten betekent dit: als uw bloedtests consequent een hoge SII laten zien, kan dit duiden op een inflammatoire toestand die uw ogen zou kunnen beïnvloeden. SII is echter slechts één puzzelstukje. Oogartsen vertrouwen nog steeds op oogonderzoeken en OCT-scans; SII zou die kunnen aanvullen door aan te geven wie mogelijk nauwere monitoring nodig heeft.
Voorspellen van zenuwvezelverlies met SII
Glaucoombeheer omvat vaak het schatten hoe snel de RNFL elk jaar dunner wordt. Zou SII kunnen helpen die snelheid te voorspellen? Dit is een actief onderzoeksgebied. Eén langetermijnstudie in Zuid-Korea keek naar veel routinematige bloedtellingen en ontdekte dat sommige bloedwaarden inderdaad verband hielden met de snelheid van RNFL-verdunning over tien jaar (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Hoewel die studie de SII niet specifiek berekende, toont het aan dat systemische bloedmarkers veranderingen in de oogzenuw kunnen voorspellen (pmc.ncbi.nlm.nih.gov).
Voortbouwend op dit idee stellen onderzoekers tijdsafhankelijke modellen voor die gebruikmaken van SII. In de praktijk zou men, in plaats van een enkel SII-getal bij diagnose, de SII van een patiënt over tijd kunnen volgen (bijvoorbeeld tijdens jaarlijkse controles). Het SII-resultaat van elk jaar zou dan worden ingevoerd in een statistisch model dat het verlies van RNFL- of GCC-dikte over het volgende jaar voorspelt. Dit is vergelijkbaar met hoe artsen risicovoorspellingen voor andere chronische ziekten actualiseren: bijvoorbeeld door de jaarlijkse bloeddruk bij te houden om het risico op een beroerte beter te voorspellen. In glaucoomonderzoek zou een tijdsafhankelijk SII-model de meest recente SII, samen met ooggegevens, verfijnen om de voorspelde jaarlijkse verdunningssnelheid te verfijnen.
Belangrijke factoren: Om dergelijke modellen betrouwbaar te maken, moeten studies rekening houden met zaken die de SII tijdelijk beïnvloeden. Als een patiënt bijvoorbeeld verkouden is of een bacteriële infectie heeft, stijgen de neutrofielen en dalen de lymfocyten, waardoor de SII piekt. Deze piek weerspiegelt de ziekte, niet het glaucoom, dus onderzoekers zouden SII-tests die zijn afgenomen tijdens acute ziekte uitsluiten. Ze moeten ook rekening houden met seizoensinvloeden: bloedceltellingen variëren per seizoen. Grote studies hebben aangetoond dat neutrofielenaantallen in de winter hoger zijn en in de zomer lager, terwijl lymfocyten in de lente pieken en in de herfst dalen (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Deze natuurlijke fluctuatie zal de SII beïnvloeden. Tot slot kunnen verschillende laboratoria en apparatuur enigszins afwijkende telwaarden geven – dus de SII van een patiënt moet idealiter door hetzelfde laboratorium worden gevolgd of met inzicht in de normale bereiken van dat laboratorium. Kortom, men zou stabiele SII-metingen willen (geen acute griep, uitgevoerd op vergelijkbare tijden van het jaar, met dezelfde laboratoriummethode) om in deze voorspellende modellen op te nemen.
Cataractchirurgie als een “concurrerend risico”
Een bijzonder probleem bij oogstudies is cataractchirurgie. Veel glaucoompatiënten ontwikkelen uiteindelijk cataract. Na cataractchirurgie wordt het moeilijker om de RNFL op dezelfde manier te volgen (de interne omgeving van het oog is veranderd). In onderzoek wordt de noodzaak van cataractchirurgie behandeld als een “concurrerend risico” – een gebeurtenis die het oog uit de typische observatie haalt. Met andere woorden, als een patiënt een lensoperatie ondergaat, onderbreekt die gebeurtenis in wezen het natuurlijke glaucoomtraject. In statistische modellen zal een concurrerend-risicoanalyse rekening houden met cataractchirurgie als een alternatieve uitkomst. Op deze manier wordt het effect van SII op RNFL-verlies niet vertekend door het geopereerde oog.
Let op het verband: aangezien een hogere SII ook het risico op cataract voorspelt (pmc.ncbi.nlm.nih.gov), is een glaucoompatiënt met een hoge SII mogelijk eerder toe aan cataractchirurgie. Dit benadrukt waarom cataractgebeurtenissen in de analyse moeten worden opgenomen. In de praktijk, als u uw ooggezondheid en bloedtests bijhoudt, is het de moeite waard om op te merken wanneer cataractchirurgie plaatsvindt. Artsen kunnen de risicoschattingen dan dienovereenkomstig aanpassen.
Normale-Druk Glaucoom (NTG) en SII
Normale-druk glaucoom is een vorm van glaucoom waarbij de oogdruk niet verhoogd is, maar toch zenuwschade optreedt. Het heeft experts ertoe aangezet om te zoeken naar niet-drukgerelateerde risicofactoren, waaronder systemische ontsteking. Zou SII de progressie bij NTG kunnen voorspellen?
De meningen zijn nog verdeeld. NTG wordt soms gekoppeld aan immuun- of vasculaire problemen, maar studies zijn gemengd. Eén hypothesepapier suggereerde bijvoorbeeld het gebruik van eenvoudige bloedverhoudingen (zoals de neutrofiel-lymfocytverhouding) om te screenen op NTG-risico (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov). Een recente case-control studie vond echter geen significant verschil in auto-immuunziekten tussen NTG-patiënten en vergelijkbare mensen zonder glaucoom (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Die studie suggereert dat de auto-immuunanamnese alleen NTG mogelijk niet onderscheidt.
Hoe zit het met bloedmarkers? Sommige oudere studies merkten op dat NTG-patiënten de neiging hadden hogere CRP- of andere ontstekingsmarkers te hebben dan mensen zonder glaucoom, wat duidt op een ontstekingscomponent. Maar geen grote studie heeft SII nog specifiek gemeten bij NTG-patiënten. Gezien het feit dat SII hoger was bij algemeen glaucoom en POAG (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov), is het aannemelijk dat een hoge SII ook risico bij NTG zou kunnen signaleren. Totdat er echter meer onderzoek is gedaan, kunnen we dat niet met zekerheid zeggen. Voor nu is SII slechts een potentieel onderdeel van de NTG-puzzel. Artsen zouden het kunnen overwegen samen met andere risicofactoren (zoals bloeddrukschommelingen en familiegeschiedenis), maar er is nog geen gevestigde richtlijn voor SII bij NTG.
Praktische tests en interpretatie
De test aanvragen: Om SII te gebruiken, heeft u alleen een volledig bloedbeeld (CBC met differentiatie) van een laboratorium nodig. Op veel plaatsen kunt u dit laten aanvragen via een kliniek of zelfs via directe labdiensten (online laboratoriumbedrijven) zonder een arts te raadplegen. Aanbieders zoals QuestDirect of Walk-in Lab (indien beschikbaar) stellen patiënten in staat een CBC aan te schaffen, bloed te laten prikken bij een lokaal laboratorium en de resultaten direct te ontvangen. Het CBC-rapport zal Neutrofielen (abs. aantal), Lymfocyten (abs. aantal) en Bloedplaatjes vermelden.
Resultaten interpreteren: Elk laboratorium geeft zijn normale bereik. U wilt de absolute aantallen (vaak in eenheden zoals 10^3/µL). Om SII te berekenen: vul in SII = Bloedplaatjes × Neutrofielen / Lymfocyten (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Als uw lymfocytenaantal in dezelfde eenheden is als neutrofielen, vallen de eenheden weg (bloedplaatjes vaak in duizendtallen, neutrofielen en lymfocyten in duizendtallen). Gebruik een rekenmachine.
- Als uw neutrofielen of bloedplaatjes verhoogd zijn of lymfocyten laag, stijgt de SII, wat duidt op meer systemische ontsteking.
- Als uw SII ver boven enkele honderden ligt, kan het als hoog worden beschouwd. (In één glaucoomstudie was een SII boven ~947 een belangrijke drempel voor het voorspellen van glaucoom (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov).)
- Belangrijk is: raak niet in paniek over één waarde. Artsen zouden naar trends kijken. Eén hoge SII zou net kunnen betekenen dat u verkouden was. Meerdere, constant hoge metingen zouden zorgwekkender zijn.
Andere toegankelijke tests: Naast CBC kunnen patiënten, indien geïnteresseerd, ook vragen om algemene ontstekingsmarkers. Een C-reactief proteïne (CRP) test of erytrocytensedimentatiesnelheid (ESR) kan de ontstekingsgraad aangeven, hoewel ze geen deel uitmaken van SII. Sommige laboratoria staan het direct aanvragen van CRP toe. Urinetests zijn niet direct gerelateerd aan SII, maar routine-urineanalyse kan worden gedaan voor de algemene gezondheid (om infecties of nierproblemen uit te sluiten).
Sleutel tot interpretatie: Vergelijk uw resultaten altijd met referentiebereiken en bespreek ze met een arts. Sommige laboratoria berekenen ook verhoudingen (zoals NLR of PLR), maar de SII-berekening is eenvoudige wiskunde zodra u de CBC-waarden heeft. Als u online laboratoriumresultaten gebruikt, zorg er dan voor dat u de absolute (geen percentage) aantallen gebruikt. Als het laboratorium verschillende eenheden gebruikt (per liter versus per microliter), converteer dan zodat de formule correct werkt.
Conclusie
Samenvattend, SII uit een routine CBC ontpopt zich als een nuttige marker van systemische ontsteking die verband houdt met de gezondheid van de ogen. Een hoge SII is in verband gebracht met de aanwezigheid en ernst van glaucoom (pubmed.ncbi.nlm.nih.gov), en zelfs met het risico op cataract (pmc.ncbi.nlm.nih.gov). Door de SII in de loop van de tijd te volgen, naast oogonderzoeken, kan het mogelijk worden om te voorspellen wie sneller optische zenuwvezels zal verliezen. Onderzoekers zorgen er ook voor dat tests tijdens ziekte worden uitgesloten, passen aan voor seizoensgebonden schommelingen in bloedwaarden (pmc.ncbi.nlm.nih.gov), en behandelen cataractchirurgie als een afzonderlijk risico bij het modelleren van oogziekten. Of SII specifiek kan helpen bij de progressie van normale-druk glaucoom blijft onder studie.
Voor patiënten die geïnteresseerd zijn in deze aanpak, is de eerste stap eenvoudig: laat een volledig bloedbeeld (CBC) doen in een laboratorium. Houd uw neutrofielen-, lymfocyten- en bloedplaatjesaantallen goed bij. Deel deze met uw arts. Een stijgende SII-score – vooral één die consistent boven het typische bereik ligt – zou een teken zijn om uw ooggezondheid nauwkeuriger te onderzoeken, aangezien het duidt op een hogere ontsteking die glaucoom zou kunnen beïnvloeden.
Zoals altijd is SII slechts één hulpmiddel. Oogartsen zullen blijven vertrouwen op oogdruk, gezichtsveldonderzoeken en OCT-beeldvorming om glaucoom te monitoren. Maar inzicht in SII geeft een extra venster in de inflammatoire toestand van uw lichaam. Het is een veelbelovend idee: dat een eenvoudige bloedtest het risico op gezichtsverlies zou kunnen helpen voorspellen. Lopende studies zullen verduidelijken hoe SII het beste kan worden gebruikt – maar het is iets waar patiënten en artsen vandaag al aandacht aan kunnen besteden.